O Macedonii

Category: Kultura

  • Wróżenie z fusów

    Wróżenie z fusów

    Obyczaj wróżenia z fusów pochodzi z czasów imperium ottomańskiego. Później rozszerzył się na całe Bałkany. Macedończycy lubią zajrzeć do filiżanki po wypiciu porannej kawy i popatrzeć na powstałe figury. Zasady wróżenia z fusów różnią się między bałkańskimi krajami.

    Kawa nie służy tylko i wyłącznie do picia, ale także do odczytania swojej przyszłości. Fusy po kawie mówią wiele i trzeba nauczyć się omawiać to co pokazuje kawa.  Z fusów może wróżyć każdy. Wymagana jest znajomość symboli, dobry wzrok oraz dobra intuicja.

    Ogólne zasady wróżenia z fusów

    1. Z fusów można wróżyć codziennie, ale najlepiej, żeby to był wtorek oraz piątek, a należałoby unikać niedzieli oraz świąt.
    2. Wróżenie powinno odbywać się rano, ewentualnie do południa i w swoim domu.
    3. Jednej osobie można wróżyć tylko raz w tygodniu. Oczywiście nikt nie zabrania więcej razy, ale najlepiej raz.
    4. Kawa powinna zostać ugotowana w giezwie bez dodatku mleka i cukru. Kawę najlepiej przelać do białej filiżanki, aby dobrze widzieć figury. Pijący powinien filiżankę trzymać w prawej ręce i wypić w 3 do 7 łykach.
    5. Nie należy dosypywać kawy do fusów. Po wypiciu należy filiżankę przykryć talerzykiem i zdecydowanym ruchem odwrócić do góry nogami. Pozostawić tak na 10 minut, po czym odwrócić filiżankę i można zacząć wróżenie.
    6. Wróżącemu nie należy przeszkadzać, nie trzeba też nic sugerować. Najlepiej siedzieć cicho i słuchać.
    7. Wróżenie powinno trwać od 10 do 15 minut.
    8. Po zakończonym wróżeniu trzeba pomyśleć sobie 3 życzenia.
    9. Filiżankę dzieli się na 5 pól. Pole nr 1 to prawa ścianka filiżanki przy uszku dotyczy osoby, której się wróży, pole nr 2 to górna ścianka i dotyczy najbliższej rodziny, pole nr 3 to lewa ścianka i odnosi się do partnera/ męża/ chłopaka, pole nr 4 to dolna ścianka i dotyczy osób, znajomych z pracy, pole nr 5 to dno filiżanki i odnosi się do domu osoby, której się wróży.
    10. Wróżenie rozpoczyna się od pola nr 5, potem 1, 2, 3, 4. Symbole natomiast omawia się od lewej strony do prawej i od góry do dołu.

    Symbole

    Anioł – dobre wieści

    Samolot – współpraca z bliskim przyjacielem

    Autobus – wycieczka

    Samochód – ważne wydarzenie wkrótce się wydarzy

    Statek – bardzo długa podróż

    Bukiet – sąsiad podkochujący się

    Niemowlę – narodziny w najbliższej rodzinie

    Waga – sukces

    Wazon – świadczy o tym, aby nie pozwolić sobie na poniżanie

    Wróbelek – drobny problem, który przerodzi się w większe nieprzyjemności

    Głowa – zapoznanie wpływowych ludzi

    Jaszczurka – przyjaciel, który nie pomoże w kłopotach

    Drzewo – spełnienie życzeń

    Żaba – intrygi oraz obgadywanie w najbliższej rodzinie

    Żyrafa – oznacza, że powinniśmy zejść na ziemię i nie wywyższać się

    Żmija – jakaś kobieta wyrządzi krzywdę

    Koziorożec – wysoka cena do zapłaty za bycie upartym

    Książka – potrzeba od specjalistycznej rady

    Klucz – szczęśliwe zakończenie problemu

    Koń – miłosne uniesienia

    Pies – wierność

    Kawa- goście

    Kura- duża awantura na horyzoncie

    Korona – sukces na każdym polu

    Lew – należy uważać na ludzi, którzy dużo obiecują

    Kot – kłótnia rodzinna o pieniądze

    Most – szybki sukces i spełnienie marzenia

    Oko – ktoś chce nas zobaczyć

    Komin – duże szczęście w najbliższej przyszłości

    Okno – sąsiad podglądający

    Pierścionek – zaręczyny

    Ręka – nieprzyjemności z policją

    Słoń – jeśli dużo wysiłku włoży się w rozwiązanie problemu to zakończy się to sukcesem

    Pszczoła – przed nami najszczęśliwszy rok

    Siekiera – życie wywróci się do góry nogami

    Jajko – bogactwo i sukces

    Dłoń – problemy rodzinne

    Łysa głowa – duża miłość

    Gruszka – finansowa stabilizacja

    Motyl – flirt

    Lis – fałszywy przyjaciel

    Krzywa linia – niepowodzenie

    Miotła – sukces w pracy

    Łańcuch – zaproszenie na ślub

    Słońce – moc, sukces

    Stopa – dobre nowiny

    Młotek – problemy

    Wilk – zazdrość

    Ząb – zło

    Znaczenie cyfr

    1 – początek

    2 – wezwanie do sądu

    3 – nowi znajomi

    4 – ważna rozmowa

    5 – ktoś będzie chciał pożyczyć pieniądze

    6 – pożar, kradzież samochodu

    7 – nowa miłość

    8 – inwestycja

    9 – zaręczyny i ślub

    10 – nieoczekiwany zastrzyk gotówki

    Może starsza gospodyni od której wynajmujecie pokój powróży Wam? 🙂

  • Rakija – najpopularniejszy macedoński alkohol

    Rakija – najpopularniejszy macedoński alkohol

    Kiedyś usłyszałam, że rakija mówi w pięciu językach, bo gdy przy stole usiądą ludzie z różnych krajów i wypiją troszkę rakii to od razu każdy z każdym się dogada. Rakija to wysokoprocentowy alkohol jasno żółty otrzymywany z winogron. Bardzo popularny na całych Bałkanach. Wiele osób nie może wyobrazić sobie dnia bez kieliszka rakii. Ponadto według tradycji, gdy w domu rodzi się syn to jedną butelkę należy schować i otworzyć dopiero na jego ślubie.

    Gdzie kupić

    W Macedonii zdecydowanie z alkoholi prym wiodą rakija oraz wino. Dziś będzie o rakii. Rakiję można kupić w sklepie, jak również na bazarku. Oficjalnie jeszcze niedawno nie można było sprzedawać rakii niezarejestrowanej, ale nikt tego nie sprawdzał, bo każdy uważa, że jest to bardzo zakorzenione w macedońskiej kulturze i rakiję robi się w rodzinie z pokolenia na pokolenie. W 2018 roku rząd wprowadził akcyzę dla rolników produkujących rakiję i muszą oni płacić 30 den (2zł) za litr, przy czym mogą maksymalnie wyprodukować 1000 litrów rakii 45%. Rakiję robi praktycznie każdy szanujący się gospodarz. Na własny użytek i czasem na sprzedaż. Spacerując uliczkami miast na bramach można spotkać napis “domowa rakija” – “домашна ракија”. Rakiję najlepiej byłoby kupować w Kavadarci, gdyż tu są największe uprawy winorośli. Jeżeli jednak nie macie szansy pojechać do Kavadarci to można kupić w każdym innym mieście.

    Domowa rakija kosztuje około 150-200 denarów za litr.

    Jak sprawdzić czy rakija jest prawdziwa

    Kieliszek z rakijąIstnieją sposoby, aby sprawdzić czy rakija jest naprawdę domowa czy sztuczna z dodatkami. Jednym ze sposobów jest dodanie do szklanki z rakiją szczypty proszku do prania ubrań. Po 10 – 15 minutach jeżeli rakija zacznie zmieniać kolor na czerwonawy i będzie ciemnieć to znaczy, że produkujący użył dodatków. Prawdziwa domowa rakija nie powinna w ogóle zmieniać swojej barwy.

    Innym sposobem na ocenę jakości rakii jest potrząśniecie nią w butelce. Jeśli rakija się spieni i pianka utrzyma się chwilę to znaczy, że rakija jest dobrej jakości. Natomiast jeżeli rakija bardzo słabo pieni się i pianka ledwo powstała od razu znika to lepiej takiej nie kupować. Ten sposób można wykorzystać na bazarku właśnie.

    Ogólnie polecam kupować produkty na lokalnych bazarkach, natomiast odradzam kupowanie na bazarkach przy ulicach wyjazdowych z miast. Dlaczego? Dlatego, że są sprzedawcy, którzy aby skrócić czas swojej pracy troszkę oszukują sprzedając produkty o mniejszej jakości. Oczywiście nie wszyscy tacy są, ale ze wzrostem liczby turystów zauważyłam np. ajvary z niedopieczonej papryki, z pestkami i twardymi skórkami! Natknęliśmy się także na bardzo kwaśną rakiję albo taką z dodatkiem spirytusu.

    Zastosowanie

    Rakija w Macedonii ma bardzo szerokie zastosowanie. Od zdrowotnych właściwości aż po sprzątające.

    1. Rakiję można pić na czczo na lepsze trawienie.

    2. Jeden do dwóch kieliszków rakii chronią serce przed zawałem i zmniejszają poziom cholesterolu. Nawet kardiolodzy pacjentom zalecają spożycie dwóch kieliszków rakii w ciągu dnia, jeden rano, drugi wieczorem.

    3. Rakiją można przemywać uszy.

    4. Rakiją można zbijać temperaturę.

    5. Myć klamki.

    6. Dezynfekować rany.

    Jak pić rakiję

    Wiele mężczyzn na Bałkanach od kieliszka rakii rozpoczyna dzień. To dla zdrowotności. Później rakiję się pije w towarzystwie do porannej zupy czorby albo do sałatki. Obiad lub kolację rozpoczyna się sałatką np. szopską, ale równie dobrze może być sezonowa sałatka z dostępnych warzyw startych na tarce i polanych octem oraz oliwą (kapusta, marchew, buraki). Do dania głównego oraz do deserów rakii się nie pije. Ludzie rzadko upiją się rakiją tutaj, ponieważ wypiją jeden do dwóch kieliszków. Do dań głównych piję się wino albo piwo, a do deserów likiery.

    Macedończycy piją rakiję na weselach, chrzcinach to z radości i na pogrzebie ze smutku oraz za duszę zmarłego. Zmarłemu także poleją troszkę po ziemi. Trzymają też zawsze butelkę rakii w razie niezapowiedzianych gości.

    Rakiję pije się w podłużnym kieliszku zwanym czokancze. Kieliszek ten charakteryzuje się długą szyjką, a wszystko to po to, aby nie czuć za bardzo zapachu. Kieliszka z rakiją nie przechyla się na raz i do dna 🙂 Pije się dłużej, powoli i zawsze z sałatką na zagryzkę. Tradycyjnie porcja rakii to 30 ml.

    Żółta rakija

    Jak zrobić rakiję

    Do rakii nadają się słodkie, dojrzałe winogrona. Można także użyć swoich z ogrodu, a jak ktoś nie ma to kupić. Rakije przemysłowe mają 40% alkoholu, natomiast domowe są mocniejsze i mają od 50% do 60%. Podwójnie destylowana rakija zawiera ponad 60% alkoholu.

    Pierwszym krokiem jest proces wstępnej fermentacji (maceracja) winogron. Odbywa się to w ciemnych, plastikowych beczkach i może trwać nawet 60 dni jeśli jest ciepło (przeważnie 3 – 4 tygodnie). Późną jesienią fermentacja zachodzi dłużej. Aczkolwiek w obecnych czasach używa się drożdży winnych do skrócenia fermentacji. Im więcej cukru mają winogrona, tym więcej otrzyma się rakii. Do tradycyjnej macedońskiej rakii nie używa się drożdży ani cukru, gdyż uważa się, że od słodzonej rakii później boli głowa. Winogrona do fermentacji są oczyszczone z listków i gałązek oraz zgniecione specjalnym urządzeniem do tego przeznaczonym. Proces fermentacji jest zakończony, gdy winogrona opadną na dno całkiem. Wtedy otrzymujemy kominje i jest to produkt wyjściowy do gotowania, czyli do robienia rakii.

    Sprzęt potrzebny do rakii to miedziany kocioł oraz beczka bez przykrywki, w której zawsze musi być chłodna wody, aby zamieniała parujący alkohol w ciekły. Wszystko to połączone jest metalową rurką.

    Pod miedziany kocioł podstawia się ogień i napełnia się go kominje, czyli sfermentowanymi winogronami. Beczka z chłodną wodą stoją wyżej, aby tak jak wspominałam zamieniać parujący alkohol w ciekły. Kocioł z kominje musi być przykryty i to nie byle jak. Tylko hermetycznie, bo inaczej może wyparować nawet do 5 litrów rakii. Dlatego też w miejsce, gdzie przykrywka łączy się z kociołem zalepia się żywą gumą. Kiedyś robiło się ciasto z trocin i mąki, ale system ten nie był idealny.

    Kiedy kominje w kociole zaczyna się gotować to wytwarza się wilgotna para, która rurą wędruje do beczki z zimną wodą i tak oto rozpoczyna się kondensacja i otrzymuje się pierwsze krople krystalicznie czystej rakii. Pod beczkę z zimną wodą podstawia się naczynie do zbierania rakii. Z beczki chłodzącej wystaje rurka. Pod koniec mierzy się moc cieknącego płynu i gdy moc znacznie spada to proces się kończy. Odlepia się gumę, zdejmuje przykrywkę i owoce wyrzuca się. Następnie sprzęt trzeba dokładnie umyć i napełnić nowym kominje. Cały proces powtarza się od początku.

    Rakiję się przelewa do beczek drewnianych i dodaje się parę słojów z drzewa morwy dla uzyskania pięknego, złotawego koloru i przyjemnego zapachu. Niektórzy dodaję parę serc z orzechów włoskich, inni propolis. Rakija w beczce po 2 miesiącach powinna zmienić swój kolor.

    Domowa rakija to zdecydowanie produkt, który trzeba kupić będąc w Macedonii. Macedończycy ją produkują z ogromną pasją, wkładając całe swoje serce, z pokolenia na pokolenie przekazują sobie triki i stosują tylko i wyłącznie metody tradycyjne. Istnieje nawet żart: “kiedy Macedończyk jest najbardziej skoncentrowany? Jak przelewa rakiję do butelek!” 🙂

  • Macedońskie przesądy i obyczaje

    Macedońskie przesądy i obyczaje

    Macedończycy podobnie jak Polacy bywają przesądni. Wierzą, że niektóre czynności wykonywane przez nich mogą przynosić szczęście albo pecha. Niektórzy, mimo że nie wierzą w przesądy to i tak je znają oraz czasem nawet nieświadomie mają je na uwadze.

    Oto w co najczęściej się wierzy, że sprzyja szczęściu:

    1. Rozpoczęcie swojego biznesu w środę. Przesąd ten panuje na całych Bałkanach. Wszystkie sklepy, banki otwierane są w środę. Szykuje się dekoracje, balony i szwedzkie stoły z poczęstunkiem dla gości.
    2. Prezent w postaci słonika z podniesioną trąbą postawiony w miejscu pracy. To samo warto podarować osobie, która dopiero co w środę oczywiście rozpoczęła swoją działalność gospodarczą.
    3. Rzucenie osobie, która otworzyła swój biznes pieniędzy na podłogę.
    4. Czasem można spotkać jak sprzedawca pociera sobie brodę banknotem o dużej wartości. Robi to po to, aby miał duży utarg i dzieje się w momencie, gdy pierwszy klient rano zapłaci takim banknotem.
    5. Pierwszy miły i ładny klient także wróży dobry utarg.
    6. Szczęściu i zdrowiu sprzyja ikonka ze świętym postawiona w domu.
    7. Znalezienie czterolistnej koniczynki.
    8. Polanie wodą przed drzwiami, aby dzień był udany. Przesąd ten jednak najczęściej praktykowany jest, gdy wysyła się dziecko pierwszy raz do przedszkola, szkoły czy na studia albo obojętnie coś ważnego co tego dnia ma się wydarzyć.
    9. Zakładanie bransoletki martinki w marcu i powieszenie jej na pierwszej napotkanej kwitnącej gałązce.
    10. Szczęściu sprzyja hojność. Macedończycy wierzą, że ręka, która daje nigdy nie uschnie.
    11. Szczęście na cały rok przyniesie wylosowanie pieniążka w kawałku burka, którym kręci się w święto Vasilica.

    A oto co przynosi pecha w Macedonii:

    1. Czarny kot – wystarczy rzucić kamykiem, aby odczarować złą moc.
    2. Zamiatanie wieczorem w domu i na podwórzu.
    3. Trzepanie obrusu po kolacji z okruszyn. Wytrzepanie obrusu wieczorem może zwiastować kłótnię w domu, a więc lepiej zwinąć obrus i poczekać do rana.
    4. Stłuczenie lustra oraz przeglądanie się w pękniętym lustrze.
    5. Picie kawy w pękniętej filiżance.
    6. Zostawianie pustego portfela będzie zwiastowało kłopoty finansowe i tak samo nie powinno się zostawiać torebki na podłodze, bo pieniądze uciekną.
    7. Mama z noworodkiem nie powinna wychodzić z domu przez 6 tygodni, a do 6 miesiąca nie powinna przebywać z nim wieczorem na dworze.
    8. Pecha może także przynieść suszenie ciuszków dziecięcych wieczorem.
    9. Pecha w postaci dziecięcej wysypki może przynieść kobieta w trakcie miesiączki, która odwiedza niemowlę. O tym fakcie lepiej poinformować mamę, aby mogła sama zdecydować.
    10. Małżonkowie powinni przy wspólnych posiłkach zawsze siedzieć na tych samych miejscach. Zamiana miejsc może zwiastować zdradę.
    11. Kłótnię między przyjaciółmi może przynieść skrzyżowanie rąk przy powitalnym podawaniu sobie ręki w większej grupie.
    12. Również, aby uniknąć problemów to lepiej nie podawać sobie solniczki w macedońskim domu, bo wysypanie soli przynosi pecha.
    13. Pecha również przynosi odmawianie kobiecie ciężarnej.
    14. Pecha może zwiastować zawracanie, gdy wyruszyło się w drogę.

    To mniej więcej tyle ze znanych i praktykowanych przesądów. Oprócz tego w Macedonii panuje wiele obyczajowych norm zachowań, jak na przykład niżej wymienione.

    Obyczajowe normy zachowań w Macedonii

    1. Dziecku nie odmawia się jedzenia, wręcz trzeba zawsze coś mu dać do jedzenia, bo dziecko małe jest bezbronne i nie może powiedzieć jeszcze czego potrzebuje.
    2. Gdy idzie się do czyjegoś domu, w którym jest dziecko, zawsze trzeba mu coś podarować. Choćby to była mała czekoladka, ale trzeba. Dlaczego? Dlatego że dziecko nie patrzy na wygląd człowieka, a zapamięta daną osobę pozytywnie, jeżeli coś będzie od niej otrzymywał.
    3. Każda gospodyni domowa powinna sprzątanie zawsze rozpoczynać od posprzątania podwórza. To dlatego, że podwórze widzi każdy kto przechodzi i najpierw na tej podstawie wyrobi sobie opinię o danym domu.
    4. Gdy kupimy sobie samochód albo telewizor to przyjaciele i znajomi będą składać gratulacje i życzyć dużo zdrowia podczas użytkowania nowych rzeczy, a my musimy im zawsze życzyć, aby oni mogli sobie kupić tą samą rzecz, ale jeszcze lepszą i większą.
    5. Gdy rodzi się dziecko to trzeba sąsiadów, przyjaciół, personel medyczny oraz rodzinnego ginekologa obdarować pączkami albo racuszkami w zależności jaka słodycz popularna jest w danym mieście.
    6. Trzeciego dnia po porodzie jeżeli kobieta jest w domu to pod łóżeczko noworodka trzeba położyć książkę, ikonę i miotełkę. To po to, aby w przyszłości dziecko uczyło się, było wierzące oraz pracowite.
    7. Gdy sprzeda się coś wartościowego: samochód, działka, mieszkanie to koniecznie należy postawić coś znajomym (kawa, pizza itp.).
    8. Stół wigilijny powinien być nakryty przez całą noc, czyli po kolacji nie należy zbytnio sprzątać. To po to, aby nasi zmarli członkowie rodziny mogli się najeść.
    9. Dziewczynkom uszy szybko się przekłuwa i to koniecznie w dzień świąteczny u złotnika. Wszystkim noworodkom daje się złote bransoletki na rączkę.

    Co kraj to obyczaj. Fascynujące jest to jak ludzie w innych krajach żyją sobie na co dzień oraz w co wierzą.

    Źródło zdjęcia: pixabay.com.

  • 20 ciekawostek o Macedonii i Macedończykach

    20 ciekawostek o Macedonii i Macedończykach

    1. Przeciętna gospodyni domowa swój dzień zaczyna od wylania wiadra wody na balkon albo podwórze. W ten sposób odświeżają powietrze i szczególnie latem faktycznie to daje przyjemny powiew świeżości. W związku z tym w Macedonii lepiej nie chodzić pod niektórymi balkonami, bo można zaliczyć zimny prysznic niespodziewanie.
    2. W Macedonii dom bez elewacji to jeszcze częsty widok. Wyglądają one na niewykończone, ale tam normalnie mieszka i funkcjonuje rodzina. Czasem jest to spowodowane brakiem finansów, a czasem po prostu uważają, że nie ma takiej potrzeby. Taki dom w środku może być bardzo ładnie i modnie urządzony, bo Macedończycy uwielbiają inwestować w dzienne pokoje i kuchnie.
    3. Latem miasta tętnią życiem, a życie zaczyna się po 19. Ludzie spacerują z malutkimi dziećmi do późnych godzin. Restauracje pełne są ludzi, a stoły suto zastawione jedzeniem na noc. Mieszkańcy wychodzą na biesiady nawet po 22. Wiąże się to z tym, że latem palące słońce uniemożliwia spacery i hamuje apetyt.
    4. Rakija jest lekiem na całe zło i zarazem najlepszym detergentem. Boli ucho? Przemyj rakiją. Boli gardło? Przepłucz rakiją. Masz temperaturę? Nasmaruj się rakiją. Takie rady można usłyszeć na wspomniane dolegliwości. Czym umyć klamki? Oczywiście, że rakiją. Rakiji ludzie mają pod dostatkiem, ponieważ sami ją pędzą.
    5. W Macedonii nie pada zbyt często deszcz, ale jak już zacznie to wtedy całe życie mieszkańców się zmienia. Kierowcy od razu inaczej jeżdżą, ludzie na każdy rodzaj deszczu wychodzą z parasolką, a czasem nawet odwołają spotkanie, aby zostać w domu i przeczekać deszcz.
    6. Dużo ludzi chodzi w dresach jeśli mają dzień wolny i nie idą do pracy, a na weekendowy wypad do monastyru dres to już strój obowiązkowy.
    7. Pozostając w temacie mody to Macedonki uwielbiają ciuchy, makijaże, buty i torebki. Trzeba przyznać, że zawsze znają najnowsze trendy i mają wyczucie stylu. Do pracy zawsze chodzą pięknie ubrane. Dla urody wiele wytrzymają i kochają inwestować w wygląd. Kosmetyczki, dermatolodzy i fryzjerzy mają ręce pełne roboty.
    8. Na każdym kroku można spotkać w Macedonii zakłady bukmacherskie i piekarnie z wytrawnym pieczywem. W zakładach bukmacherskich przesiadują głównie mężczyźni i jest to dla nich swojego rodzaju klub oraz sposób spędzania wolnego czasu. Piekarnie pełne są ludzi od rana do południa i najczęściej je się burki z jogurtem. W domu rzadko jedzą śniadanie.
    9. Temat nr 1 to prawie zawsze polityka, a nawet jak nie to i tak o niej się wspomni w trakcie rozmowy. Tu każdy interesuje się polityką, ma swoją ulubioną partię albo jest członkiem jakiejś. Ludzie bardzo narzekają na swój kraj i przekonani są, że wszędzie jest lepiej.
    10. Ludzie żalą się na brak pieniędzy i niski standard, a kawiarnie pękają w szwach. W Macedonii panuje tradycja sobotniej kawy. Każdy idzie w sobotę do miasta, ludzie z rana robią zakupy spożywcze na bazarze, potem robią resztę zakupów w butikach i piją kawę. Od godziny 11 do 14 to cud jak znajdzie się gdziekolwiek miejsce, aby usiąść. Macedonki wtedy wyciągają swoje najlepsze ubrania, malują się i zakładają obcasy, dzieci również są wystrojone. Z większymi zakupami prawie zawsze czeka się do soboty. Wiąże się to z tym, że kiedyś bazar był tylko czynny w soboty i głowa rodziny robiła zakupy na cały tydzień.
    11. Swobodnie trzepie się na balkonie obrusy pełne okruszyn po chlebie. Okruszyny wieczorne zostają do rana. Wierzy się, że gdy wytrzepie się obrus wieczorem to zwiastuje to kłótnię w rodzinie. To samo dotyczy zamiatania. W Macedonii zamiata się z rana.
    12. W macedońskich domach i mieszkaniach nie ma ocieplania. Ludzie grzeją się kominkiem albo na prąd. Przez to zazwyczaj jest ciepło w jednym pokoju, a inne pokoje, korytarze i łazienka zimą to najprawdziwsze lodówki. W hotelach oczywiście jest ciepło :-). Wyjątkiem jest Skopje, gdzie mieszkańcy bloków mają centralne ogrzewanie.
    13. Małe dzieci zimą trzymane są w domu w ciepełku. Każdy się dziwi jak widzi niemowlę zimą, gdy na zewnątrz temperatura równa zeru i ludzie pouczają, aby siedzieć z dzieckiem w domu, bo zachoruje na podwórku.
    14. Chleb to główny dodatek do wszystkiego. Biały, ciepły, pieczony w prawdziwym piecu towarzyszy każdemu posiłkowi w Macedonii. W restauracji dostaniesz koszyk z chlebem do wszystkiego co zamówisz.
    15. Zamiast powiedzieć cześć zapytają się co robisz i nie czekają na odpowiedź tylko idą dalej albo odpowiedzą, że mają się super 🙂 Gdzie tu logika? 🙂
    16. Moment zaręczyn i przeprowadzka niewiasty do domu narzeczonego uznane są za zawarcie małżeństwa i rocznice liczy się od tego dnia.
    17. Macedończycy nie ważne czy mają córkę czy syna to i tak często powiedzą “synku”.
    18. Przez sześć tygodni po porodzie młoda mama nie wychodzi z domu. Wierzy się, że wpływa to pozytywnie na odporność niemowlęcia. Również kobieta, która jest w trakcie menstruacji nie powinna odwiedzać młodej mamy i dziecka w domu, bo dziecko dostanie wysypki 🙂
    19. Macedonki nie przeznaczają soboty na sprzątanie domu. Kiedy więc sprzątają? W niedzielę! Dodatkowym plusem jest tani prąd przez cały dzień i mąż, który może zabrać dzieci z domu na spacer.
    20. W Macedonii po rozwodzie można ponownie wziąć ślub kościelny i nie ma z tym większego problemu.

    To była właśnie lista z 20 ciekawostkami. Wszystkie proszę oczywiście traktować z przymrużeniem oka, bo jak zawsze znajdą się wyjątki. Jestem ciekawa czy Was zaciekawiło coś podczas wakacji w Macedonii?

  • Niemowlę w Macedonii

    Niemowlę w Macedonii

    Dziś będzie o zwyczajach, czyli o tym jak reagują Macedończycy, gdy widzą niemowlę pierwszy raz, a ponieważ jestem na bieżąco to mogę się wypowiedzieć na podstawie doświadczenia 🙂

    Ogólnie rzecz ujmując to z punktu widzenia dziecka na Bałkanach dzieci mają dobrze. Po pierwsze jest dużo słońca i ciepło, które sprzyja zabawom na świeżym powietrzu, a po drugie ludzie są bardzo przyjaźnie nastawieni do maluchów. Każdy bierze na ręce, zaczepia, śpiewa, daje słodycze, chrupki, a w kawiarni obowiązkowo kelner chce przygotować bitą śmietanę. Dzieci póki co mają jeszcze tu dzieciństwo jakiego można było doświadczyć 30 lat temu w Polsce. To powoli się zmienia i zmierza w podobnym kierunku jak jest aktualnie u nas, ale jeszcze dzieci w wielu miejscach grają w piłkę, w klasy, w chowanego i sprzedają czereśnie oraz swobodnie mogą się umorusać na podwórku.

    Ciąża

    Od momentu zajścia w ciążę i obwieszczenia tej wesołej nowiny (a obwieszcza się od razu po wykonaniu testu) zmienia się stosunek innych ludzi do ciężarnej. Przede wszystkim króluje słynne jedzenie za dwoje oraz nieodmawianie ciężarnej. Jeśli idziesz w gości to na pewno dostaniesz dwa kawałki ciasta. Jedno dla przyszłej mamy, drugie dla dziecka. Czego tylko sobie zażyczysz do zjedzenia to to dostaniesz. Nawet na bazarku sprzedawcy obdarowują ciężarną owocami. W Macedonii również ludzie lubią zgadywać płeć dziecka i apetyt na kwaśne oznacza chłopca, a na słodkie dziewczynkę. Albo odbieranie urody to dziewczynka, a promienna skóra to chłopak. Na szczęście każdy wyrozumiale podchodzi do zwiększającej się wagi i nikt nie wywiera na ciężarnej presji, że powinna przytyć maksymalnie 10 kg i od razu po porodzie wrócić do formy, a po tygodniu iść na siłownię.

    Narodziny dziecka

    Gdy rodzi się dziecko to tata wyprawia pępkowe, podczas gdy mama jeszcze jest w szpitalu. Zaprasza najbliższych kolegów i wiadomo co się dzieje. Opijanie i jedzenie do białego rana. W domu najbliższa rodzina oficjalnie wita niemowlę, są balony i powitalne napisy na ścianach. Kobieta po porodzie często spędza sześć tygodni z noworodkiem w domu. Wierzy się, że ten czas pozytywnie i ochronnie wpływa na odporność. W tym czasie gości też się nie przyjmuje z wyjątkiem najbliższej rodziny, która pomaga młodej mamie w opiece nad dzieckiem i ogarnianiu domu. Po sześciu tygodniach zamawia się w cerkwi modlitwę i od tego czasu można już wychodzić na spacery, ale tylko jeśli jest bardzo ciepło na dworze. Macedończycy małych bobasów prawie w ogóle nie zabierają zimą na spacery.

    Tak jak i w Polsce do wózka przywiązuje się czerwoną wstążkę, a ludzie, którzy pierwszy raz widzą niemowlę wrzucają do wózka pieniądze, aby córeczka kupiła sobie brata w przyszłości i odwrotnie, aby braciszek kupił sobie siostrę. Ponadto wypowiada się słynne: “Pu pu mashala, da te sera kokoshite” co w wolnym tłumaczeniu znaczy, żeby kury obrobiły niemowlę 🙂 Chodzi o to, aby nie rzucić uroku na dziecko. A “pu pu” znaczy splunięcie 😀

    Chrzest

    Niemowlęta chrzci się w wieku kilku miesięcy do roczku. Często nawet młodzi rodzice organizują swoje wesele w połączeniu z chrztem. Rodzice chrzestni przynoszą złotą bransoletkę i dla dziewczynek bardzo często kolczyki. To naprawdę bardzo częsty widok- małe dzieciątko z bransoletką na ręce albo dziewczynka półroczna z kolczykami. Co ciekawe imię dla dziecka wybiera chrzestny! Teraz jednak rodzice informują chrzestnego o imieniu wcześniej, ale według tradycji to chrzestny miał ostatnie słowo w kwestii imienia.

    Pierwszy ząbek

    Ząbka szuka się łyżeczką i gdy zadzwoni to z tej okazji ten kto pierwszy go znajdzie kupuje maluchowi prezent. Życzy się, aby wszystkie ząbki były jak perełki.

    Oficjalna wizyta

    Przyjaciele rodziny po jakimś czasie umawiają się i przychodzą z oficjalną wizytą w odwiedziny do dziecka. Przynoszą ubrania, słoiczki z jedzeniem czy też kosmetyki. Każdy wtedy też chce brać malca na ręce, aby mama mogła sobie odpocząć albo bezdzietny, żeby się zaraził jeśli chce 🙂

    Podróż z dzieckiem

    Wspomnę jeszcze o podróży z dzieckiem, ponieważ coraz więcej lotów jest do Skopje to takie informacje mogą być przydatne. Macedończycy są bardzo przyjaźnie nastawieni do matek z małymi dziećmi. Pomoc jest ogromna, już do odprawy często można podejść bez stania w kolejce, ponadto podczas kontroli osobistej pracownicy pomagają w składaniu wózka, bardzo chętnie biorą dziecko na ręce, żeby móc włożyć laptopa do plecaka itp. Wózek ma się prawie do samego końca co jest dużym plusem. Zabierany jest przed samym wejściem na pokład samolotu. Pozostając w temacie podróży to w Macedonii w sklepach i aptekach dostępne są pampersy, różne mleka modyfikowane, słoiczki z jedzeniem np. Hipp, Holle, akcesoria: butelki, smoczki, kremy SPF50. W każdym mieście aż roi się od butików z ciuszkami dziecięcymi. W aptece można bez problemu kupić probiotyk, krople na kolkę czy też witaminy.

    W macedońskiej telewizji niedawno była kampania społeczna przekazująca, że dzieci to największe bogactwo i naprawdę bardzo mocno można to poczuć tutaj.

  • Co Macedończycy jedzą na śniadanie?

    Co Macedończycy jedzą na śniadanie?

    Przeciętny mieszkaniec Macedonii swój dzień rozpoczyna od filiżanki małej czarnej kawy (jak zaparzyć kawę po turecku) i papierosa. Latem jeszcze starsze gospodynie domowe wylewają na chodnik przed domem albo na balkon wiadro zimnej wody, aby odświeżyć powietrze. Macedończycy najczęściej potem szykują się do pracy albo do miasta. Bardzo rzadko jedzą śniadanie w domu.

    Macedończycy uwielbiają jedzenie na mieście, szczególnie w towarzystwie. Oto co najczęściej jedzą:

    1. Czorba – чорба – zupa z wołowiny z warzywami. Restauracje specjalizujące się tylko w czorbie nastawiają ogromny gar o północy i do 6 – 7 rano zupa pyrka sobie powoli. Niektórzy dodają do zupy drobne kluseczki, przyprawy, czorba jest zawsze słona i pieprzna. Do czorby serwowana obowiązkowo jest pajda chleba i czosnek wyciśnięty w occie. Czorby sprzedawane są najczęściej do godziny 12. Bardzo dobrze rozgrzewają i są pożywne. Koszt czorby waha się w zależności od miejsca i wynosi około 100 – 120 denarów, czyli 6 – 8 zł. Najpopularniejszą zupą jest czorba teleszka (wołowa) – телешка чорба, a w Bitoli czkembe – чкембе, czyli flaczki.

    Teleshka chorba

    2. Wypieki – пецива – tańszą opcją śniadaniową i bardziej codzienną są wytrawne wypieki. Burek, zelnik czy też giewrek z kubeczkiem jogurtu. To taka alternatywa naszych drożdżówek, tyle że Macedończycy na posiłek jedzą wytrawnie, a słodkie bułeczki to dla nich deser. Warto wybierać miejsca, w których jest dużo miejscowych. Piekarni w Macedonii nie brakuje, znajdują się niemalże na każdym kroku, w centrum, na obrzeżach i przy szkołach, co właśnie świadczy o zapotrzebowaniu na tego typu miejsca. Niektóre piekarnie są sieciowe, ale jest także bardzo dużo małych, rodzinnych biznesów prowadzonych od wielu pokoleń. Niektóre piekarnie czynne są od 6 rano do 15, ale coraz popularniejsze stają się piekarnie całodobowe.

    Burek – бурек

    Burek to wypiek z ciasta filo. Wyszkoleni piekarze zagniatają ciasto, które jest tak elastyczne, że z małej kulki zrobią “obrus”, w którym umieszczą nadzienie i następnie odpowiednio poukładają warstwy. Burek najczęściej jest z mięsem albo białym serem. W Skopje wybór jest dużo większy i oprócz podstawowych burków można zjeść jeszcze burek z porem, kiszoną kapustą, szpinakiem i fetą. Cena ćwiartki to około 50 denarów. Można prosić także o jedną ósmą, czyli osmina – осмина. Burek jest dość tłusty, ale za to długo utrzymuje sytość.

    Burek

    Zelnik – зелник

    Zelnik to z kolei wypiek drożdżowy z mąki pszennej i najczęstszym nadzieniem jest podsmażony por. Może być również mięso mielone, kiełbasa kulen. Zrobienie zelnika jest dość pracochłonne, ze względu na wiele warstw, które trzeba cieniutko rozwałkować. Cena ćwiartki to około 50 denarów. Tu również można prosić o jedną ósmą.

    zelnik

    Giewrek – ѓеврек

    Giewrek to okrągły pszenny obwarzanek posypany sezamem. Może być bez nadzienia albo z nadzieniem: z szynką, serem, pieczarkami lub z oliwkami. Jest to także wyrób drożdżowy i giewrek najpierw jest podgotowany w wodzie, a dopiero następnie pieczony. Giewrek bez nadzienia kosztuje około 15 denarów, a z nadzieniem około 25 denarów.

    Giewrek

    Będąc na wakacjach warto spróbować czorby i ich wypieków, bo są naprawdę smaczne, ciekawe i niespotykane. Dobra alternatywa dla kanapek 🙂

  • Perły ochrydzkie

    Perły ochrydzkie

    Ochryd słynie z pereł i nie sposób ich nie zauważyć spacerując głównym deptakiem. Jest to zarazem najbardziej ceniona macedońska biżuteria. Ochrydzkie perły noszą Królowa Elżbieta, żony ambasadorów oraz polityków z wielu zakątków świata.

    Perły ochrydzkie do 1935 roku nie były nazywane ochrydzkimi. Swoją nazwę zawdzięczają temu, że każdy kto był dobrze sytuowany i chciał kupić perły w prezencie jechał do Ochrydu na zakupy. Nazwa więc pochodzi z miejsca zakupu.

    Produkcja

    PerłyOchrydzkie perły produkowane są z masy perłowej, która nabywana jest za granicą. W Ochrydzkie tylko kilka rodzin zajmuje się obrabianiem pereł. Jedne źródła mówią o dwóch rodzinach, mieszkańcy natomiast mówią, że są to cztery rodziny. Każda jedna perła w prywatnym warsztacie zostaje nasmarowana pędzelkiem z końskim włosiem od 5 do 6 razy specjalną emulsją pochodzącą z łusek płaszic (płaszice to rybki). Między nakładaniem kolejnych warstw emulsji musi być 45 minutowa przerwa na suszenie. Nawleczenie pereł następuje dopiero drugiego dnia. Renomowane sklepy mające perły ręcznie obrobione wydają certyfikaty na to.

    Gdzie kupować ochrydzkie perły

    Należy bardzo uważać na to gdzie się kupuje perły. W Ochrydzie jest pełno stoisk przy zabytkach, ale tam najczęściej sprzedawane są chińskie, plastikowe perły. Pereł najlepiej szukać w dobrych sklepach z biżuterią.

    Perły ochrydzkie cena

    Ceny pereł wahają się od 20 euro do nawet 100 euro. Cena zależy od ilości sznurów i dodatków. Najzwyklejszy sznur z bransoletką kosztuje około 20 euro. W sklepie radzę się targować, bo na pewno będzie zniżka. Niektóre sklepy już na samym wejściu obniżają cenę i od tej ceny także można jeszcze się swobodnie potargować albo prosić dodatkowo o kolczyki 🙂

  • Martinki

    Martinki

    W Macedonii panuje wiele zwyczajów, w które wierzy się, że przynoszą zdrowie i szczęście. Jednym z nich jest noszenie specjalnych bransoletek w święto Baby Marty.

    martinka na wózku

    W oczekiwaniu na wiosnę

    Pierwszego marca na cześć nowego miesiąca i w oczekiwaniu na nadejście wiosny zakłada się na lewą rękę martinkę, czyli bransoletkę biało czerwoną. Nazwa pochodzi od miesiąca – marzec to po macedońsku март – mart (czyta się mart). Martinki wykonane są z wełny albo bawełny. Kolory nie są przypadkowe: biały kolor symbolizuje życie, czystość i szczerość, a czerwony zaś krew i miłość. Martinki nosi się tak długo aż zakwitną drzewa czy też zobaczy się bociana albo jaskółkę. Gdy już to się stanie to martinkę należy schować pod biały kamień albo zawiązać na gałązce. Bransoletkę można także wrzucić do rzeki. Jeśli wybierze się opcję z włożeniem martinki pod kamień to po miesiącu, gdy pod kamieniem będą mrówki to znak, że cały rok będzie pomyślny i płodny. Jeżeli podczas spaceru zobaczy się pierwsze pąki na drzewie to trzeba swoją martinkę zawiązać na gałązce i pomyśleć sobie życzenie. W zwyczaju związanym z martinkami panuje dowolność, można wybrać sobie co się zrobi z bansoletką. Cokolwiek zrobi się, wierzy się w zdrowie, szczęście i pomyślność oraz że zima już nie wróci.

    Historia

    Początki noszenia martinek wywodzą się z czasów starożytnych kiedy to Asparuch (twórca Bułgarii naddunajskiej) po zwycięskiej bitwie wysłał list informujący o wygranej przywiązując go ptakowi do nogi za pomocą białej nitki. Bizantyjscy wojskowi zauważyli ptaka i go zranili. Ptak mimo wszystko dał radę dostarczyć list, ale biała nitka była już w połowie czerwona od krwi. Stąd właśnie martinki są w kolorze biało czerwonym.

    Bałkańska tradycja

    Zwyczaj ten obchodzony jest w Macedonii, Bułgarii, Serbii, Grecji i w Rumunii. Martinki mogą nosić wszyscy: dzieci, kobiety, mężczyźni, choć w niektórych krajach tylko kobiety bądź dzieci. Martinki można nosić na lewej ręce, na szyi, można przypiąć do ubrania, zawiązać na torebce. Według tradycji najstarsza kobieta w rodzinie powinna upleść martinki sama i zawiązać wnukom na rączkach.

    Prezent

    Tradycja mówi, że szczęście przynosi ta martinka, która została podarowana, a nie osobiście kupiona. W Macedonii na początku marca na wielu straganach można kupić takie bransoletki i się nimi obdarowywać. Cena martinki to 50 denarów, czyli około 3 zł.

    Będąc w marcu w Macedonii będziecie już wiedzieć co symbolizują biało czerwone bransoletki, może nawet kupicie jako pamiątkę bliskiej osobie?

  • Czy na pewno wiesz o co chodzi?

    Czy na pewno wiesz o co chodzi?

    Polski turysta, który przyjedzie do Macedonii na pewno dużo zrozumie. Wiele słówek jest takich samych, ale niektóre mimo że nam są znane to jednak w Macedonii znaczą zupełnie co innego. To też działa w drugą stronę, usłyszymy coś w Macedonii i myślimy, że wiemy o co chodzi, a niekoniecznie tak jest. Dziś o tym jak nie wpuścić się w maliny 🙂

    Z lewej strony jest zdanie lub słówko pisane cyrylicą, po środku lub w nawiasie jest wymowa, a po prawej stronie polskie tłumaczenie.

    No to zaczynamy:

    Tи си многу вредна жена – Ti si mnogu wredna żena – Jesteś bardzo pracowitą kobietą

    W tym zdaniu słówko вредна (wredna) mogłoby podnieść ciśnienie niejednej Polce, a jednak to komplement, bo wredna znaczy pracowita!

    вредна (wredna) – pracowita

    гаднa (gadna) – wredna

    Jeśli chodzi o kierunki to i tu się wiele dzieje. Otóż prawo to prosto, a nasze prawo to desno 🙂 To trzeba szczególnie zapamiętać, bo pewnie wiele razy będzie się ktoś pytał jak dotrzeć w wybrane miejsce.

    право (prawo) – prosto

    десно (desno) – prawo

    Lewo to prostu lewo. Tu nie ma zmyłki.

    Z kolei w restauracji kelner może zapytać się przy płaceniu rachunku czy “zaedno”, co oznacza czy razem, a nie za jedno.

    заедно (zaedno) – razem

    посебно (posebno) – oddzielnie

    A teraz my Polacy pytający o drogę też musimy się pilnować, bo za drogę to można mieć problemy z policją, ponieważ droga po macedońsku to narkotyki.

    дрога (droga) – narkotyki

    улица (ulica) – ulica

    пат (pat) – droga

    Przykładowe inne słówka o znanym brzmieniu, a innym znaczeniu:

    недела (nedela) – niedziela / tydzień

    карта (karta) – bilet, mapa

    масло (maslo) – olej      wydawać by się mogło, że chodzi o masło, a jednak masło po macedońsku to puter (путер)

    година (godina) – rok    tu z kolei pomyślimy, że chodzi o godzinę, a jednak chodzi o rok. Godzina po macedońsku to czas (час)

    жешко (rześko) – gorąco  w tym wypadku jest zupełnie odwrotnie, po polsku rześko to chłodno, orzeźwiająco, a po macedońsku to upalnie, gorąco

    јагода (jagoda) – truskawka

    авантура (awantura) – przygoda

    W wolnej chwili przed wyjazdem warto nauczyć się tych kilku słówek, żeby móc zrozumieć dobrze i powiedzieć prawidłowo bez nieporozumień 🙂

  • Jak zaparzyć kawę po turecku

    Jak zaparzyć kawę po turecku

    Kawa po turecku, czyli tzw. plujka bardzo znana jest na Bałkanach. To od niej rozpoczyna się dzień. Czarna, gorzka, mocna od razu stawia na nogi. W Grecji nazywana kawą grecką, w Serbii serbską, a w Macedonii macedońską, ale chodzi o kawę po turecku.

    kawa po turecku

    Macedończycy uwielbiają kawę w każdej postaci. Piją ją od rana aż do nocy. Wracając nawet z imprez czy wesela muszą koniecznie przed powrotem do domu zajechać na stację benzynową, aby napić się kawy. Godzina 2 – 3 w nocy nie jest przeszkodą. Problemu ze snem ponoć też nie mają. Starsze panie przy dłuższych rozmowach wróżą sobie z fusów. Jeszcze kilka lat temu poproszenie o herbatę uznawane było za objaw przeziębienia. Macedończycy teraz już sami otwierają się powoli na herbatę zimową porą, szczególnie z ziół zebranych podczas pieszych wędrówek po górach (np. tymianek).

    W Polsce kawę po turecku młodzi piją niechętnie, to raczej kawa dla osób starszych. Osobiście też jej nie lubiłam, ale gdy spróbowałam jej w Macedonii to zmieniłam zdanie. Sekret jej smaku tkwi w sposobie parzenia.

    W Polsce wygląda to tak: wsypujemy kawę do szklanki, wstawiamy wodę i wrzącą wodą zalewamy kawę. A tutaj robi się odwrotnie. Do rondelka wlewa się zimnej wody, stawia na gazie, dodaje się kawę i powoli gotuje. Gdy kawa zacznie się unosić to ściąga się giezwę (malutki rondelek) z palnika i gotowe.

    jak zaparzyć kawę po turecku

    Taki palnik można kupić sobie będąc w Macedonii. Kosztuje 200 denarów, czyli około 14 zł. Gaz kosztuje 30 den i starcza na długo. Palnik można zabierać ze sobą na działkę czy pikniki.

    Polecam spróbować zaparzyć w ten sposób kawę po turecku. Może odczaruje to trochę naszą plujkę? 🙂