O Macedonii

Category: Kuchnia

  • Poradnik wegetarianina w Macedonii

    Poradnik wegetarianina w Macedonii

    W tym artykule przeczytacie o macedońskich wege potrawach. Niektóre są do kupienia w restauracji, a niektóre do samodzielnego wykonania z lokalnych produktów. Kuchnia macedońska obfituje w masę potraw bez mięsa. Warzywa, które dojrzewają na słońcu smakują wybornie. Latem upał zmniejsza apetyt, a mieszkańcy przyzwyczaili się, że ich potrawy letnie muszą być inne, przede wszystkim lżejsze do wykonania.

    Oto co możesz zamówić w restauracji będąc na diecie wegetariańskiej

    Przystawki:

    Nafora so sirenje – нафора со сирење – czyt. nafora so sirenje – chleb pokrojony w grubą kostkę, podpieczony i posypany tartym serem.

    Pomfrit so sirenje – помфрит со сирење – czyt. pomfrit so sirenje – frytki posypane tartym serem. Ogólnie to danie jest mega smaczne, ale należy uważać na jakość frytek. Jeżeli restauracja sama kroi ziemniaki i smaży to tak, jeżeli używają mrożonych to odradzam. Pytajcie kelnera: dali vije pravite pomfrit ili koristite gotov zamrznat? Czy wy sami robicie frytki czy używacie gotowych mrożonych?

    Bieno sirenje na skara – биено сирење на скара – czyt. bieno sirenje na skara – kawałek sera typu bieno podpieczony na grillu. Pychaaaa! Bardzo polecam spróbować!

    Tikvicki na skara – тиквички на скара – czyt. tikwiczki na skara – cukinie w plasterkach podpieczone na grillu. Do tego czosnek i odrobina octu.

    Modar patlidzan na skara – модар патлиџан на скара – czyt. modar patlidżan na skara – plasterki bakłażana pieczone na grillu.

    Bukovka na skara – буковка на скара – czyt. bukovka na skara- boczniaki na grillu pieczone. Mogą też być pieczarki czyli czyt. szampinјoni – шампињони.

    Ajvar z białym serem i chlebem – ајвар – czyt. ajwar – ajvar to pasta z pieczonej papryki, a podana z białym serem i chlebem smakuje wybornie.

    Faszerowane papryki serem i jajkami – полнети пиперки со сирење и јајца – czyt. polneti piperki so sirenje i jajca. To danie rzadko można znaleźć w restauracji, ale będąc w Macedonii można bez problemu je sobie zrobić samemu. Na bazarze latem papryk jest bardzo dużo, a i sirenje oraz jajka także są i w markecie i na bazarku.

    Piperka vo maslo – пиперка во масло – czyt. piperka vo maslo – pieczona papryka w oleju i czosnku.

    Sałatki:

    Sałatka szopska – шопска салата – czyt. szopska salata – sałatka składająca się z ogórka, pomidora, cebuli, oliwki, posypana tartym białym serem.

    Macedońska sałatka – македонска салата – czyt. makedonska salata – sałatka ta składa się z pomidorów, pieczonej papryki i cebuli. Zdecydowanie warto spróbować!

    Sałatka taratur – таратур салата – czyt. taratur salata – ogórek tarty w zsiadłym mleku z czosnkiem posypany mielonymi orzeszkami.

    Mieszana sałatka – мешана салата – czyt. meszana salata – to tarte sezonowe warzywa polane oliwą i octem. Najczęściej kapusta, marchew, burak, ogórek i pomidor. Warto ją zamawiać zimą oraz wiosną, gdy nie ma dobrych ogórków i pomidorów.

    Obiady:

    Gravce tavce – гравче тавче – czyt. tawcze grawcze – czyli pieczona fasola z marchewką, cebulą i papryką suszoną, polana zasmażką z oleju i papryki słodkiej.

    Sarma so oriz – сарма со ориз – czyt. sarma so oriz – gołąbki z ryżem. To danie jest bardzo popularne w okresie postu oraz sław czy imienin wypadających w postny dzień. Kilka ziarenek ryżu zawija się w listek kiszonej kapusty, następnie gołąbeczki gotują się i polane zostają zasmażką z oleju i słodkiej papryki.

    Szpinak z ryżem i jajkami – спанаќ со ориз и јајца – czyt. spanajć so oriz i jajca – kliknij tu

    Zelencuk na skara – зеленчук на скара – czyt. zelenczuk na skara – warzywa pieczone na grillu.

    Jufki so sirenje, jajca i jogurt – јуфки со сирење, јајца и јогурт – czyt. jufki so jajca i jogurt – to danie ciężko dostać w restauracji, bardzo popularne jest w domach. Jufki to makaron domowej roboty, krótko gotowany, a następnie pieczony z zalewą z jajek, jogurtu i tartego białego sera.

    Risotto z warzywami – рижото со зеленчук – czyt. riżoto so zelenczuk- czasem w restauracjach można zamówić risotto z warzywami.

    Papryki z pomidorem i czosnkiem – пиперки со домати и лук – czyt. piperki so domati i luk – to danie to mój ulubiony letni obiad. Jest to takie leczo przygotowane ze smażonych papryk, kilku pomidorów i czosnku. Serwowane obowiązkowo z chlebem i serem, a na deser ogromny kawał arbuza.

    Pizza wegetariańska – пица вегетаријанска – czyt. pica wegetarijanska – pizza w Macedonii jest przepyszna. Robiona na cienkim cieście, dobrze wypieczona. Niejednokrotnie Macedończycy mówią, że lepsza niż we Włoszech.

    Soczewica – леќа – czyt. lejcza – w Macedonii dużo się jada soczewicy. Soczewicę gotuje się z marchewką oraz sporą ilością czosnku. Do ugotowanej soczewicy dodaje się zasmażkę z oleju, mąki oraz słodkiej papryki. Danie to jest dobre, ale ciężko dostać w restauracji.

    Śniadanie w piekarni:

    Zelnik so praz – зелник со праз – czyt. zelnik so praz – czyli pita ze smażonym porem i kubeczek jogurtu.

    Burek so izvarka – бурек со изварка – czyt. burek so izwarka – burek z serem zwarowym.

    Gievrek so maslinki – ѓеврек со маслинки – czyt. giewrek so maslinki – pszenny obwarzanek z oliwkami.

    Perek so bieno sirenje -перек со биено сирење – czyt. perek so bieno sirenje – obwarzanek w kształcie wiatraka z serem typu bieno.

    Proja so sirenje – проја со сирење – czyt. proja so sirenje – kukurydziany wypiek z serem białym.

    Pomimo tego, że Macedończycy lubią mięso to kuchnia postna w ich religii jest bardzo dobrze rozwinięta, a to ze względu na ogrom dni postnych w roku. Ich postna kuchnia zakrawa niemalże o wegańską, bo wg kościoła prawosławnego nie można jeść mięsa, serów, mleka, masła oraz jajek w dni postne. Postne jedzenie po macedońsku to posno – посно. Możecie zapytać się kelnera czy mają coś postnego w menu i dorzucić sobie sery 🙂

  • Sarma czyli macedońskie gołąbki

    Sarma czyli macedońskie gołąbki

    W Macedonii nie ma zimy bez gołąbków. Czas, gdy bardzo tanieje kapusta, a zanim jeszcze przyjdą przymrozki to czas kiedy wiele gospodyń domowych szykuje się do kiszenia całych główek kapusty. Tak samo jak i w Polsce zapach kiszonej kapusty kojarzy się z zimą i domowym ciepłem.

    Sarma to macedońskie gołąbki. Różnią się od polskich tym, że farsz pakuje się do kiszonych liści kapusty i wtedy mamy gołąbki klasyczne. Gołąbki można także przygotować z liści winogron, szczawiu czy też blitvy, czyli liści buraków.

    W Macedonii późną jesienią oraz zimą na bazarkach można zauważyć beczki z całymi główkami kapusty z wyciętymi głąbami. Najczęściej ludzie kupują je właśnie na gołąbki albo na wędzony kapuśniak z czerwoną fasolą.

    Wyróżnia się dwa rodzaje gołąbków: postne i tłuste, czyli z mięsem.

    bałkańskie gołąbki
    bałkańska sarma
    sarma

    Postne gołąbki

    Postne gołąbki szykuje się na sławy przypadające w postny dzień, np. 19.12 Sveti Nikola (św. Mikołaj). Postne gołąbki są strasznie pracochłonne. W miniaturowy listeczek wkłada się zaledwie kilka ziarenek ryżu. Potem gotuje się je, a następnie polewa się gorącą zasmażką z oleju i słodkiej papryki. Do takich gołąbków potrzebny jest czas, stoicki spokój i kilka kobiet do pomocy.

    Gołąbki z mięsem

    Gołąbki tłuste, czyli niepostne z mięsem są już łatwiejsze do zrobienia. Warto w sklepie mięsnym poprosić o zmielenie mięsa właśnie na gołąbki. Sprzedawca wtedy sam wie jakie kawałki wybrać (na pewno będzie to mięso mieszane wołowo – wieprzowe) i jak trzeba zmielić.

    Składniki na gołąbki z mięsem

    • Pół kilograma mięsa mieszanego
    • Cebula
    • Filiżanka ryżu koczańskiego (arborio)
    • Duża główka kapusty kiszonej
    • Sól, pieprz, słodka papryka, łyżka przecieru, natka pietruszki, olej

    Wykonanie

    1. Kiszoną kapustę należy opłukać z soli i poodrywać liście. Z liści wyciąć zgrubiałą część jeżeli taka jest.
    2. Na patelni na oleju podsmażyć cebulę pokrojoną w kostkę, a następnie dodać mięso mielone. Mięso łopatką porozrywać na malutkie części i przyprawić solą. Ja na pół kilograma mięsa biorę łyżeczkę soli. Dodać pieprz, paprykę, przecier. Można wlać trochę wody i poddusić mięso. Gdy będzie gotowe to wsypać ryż i smażyć chwilę. Gotowy sos posypać natką pietruszki.
    3. W każdy liść kapusty nakładamy po jednej dużej łyżce sosu i składamy tak jak klasyczne gołąbki.
    4. Na dno garnka wlewamy wodę i układamy kilka liści kapusty, żeby uniknąć przypalenia. Dopiero teraz umieszczamy gołąbki. Gołąbki wkładamy do garnka ciasno i piętrowo oraz przykrywamy je liśćmi kapusty.
    5. Gdy gołąbki są ułożone to wlewamy gorącą wodę aż do przykrycia wszystkich gołąbków, na górę kładziemy odwrócony talerz i przykrywamy. Gotujemy tak długo aż liście będą miękkie, czyli około 2 godziny. Pod koniec gotowania gołąbki polewamy zasmażką z oleju i słodkiej papryki i gotujemy jeszcze chwilę, żeby smaki się przegryzły.
    6. Gotowe gołąbki serwuje się z chlebem albo z ziemniakami ugotowanymi w całości.

    Będąc w okresie jesienno zimowym w Macedonii pytajcie w restauracjach o gołąbki – sarma. Wiele tradycyjnych restauracji w tym czasie je przygotowuje. Na pewno nie pożałujecie.

  • Ajvar

    Ajvar

    Ajvar to absolutny hit. Być w Macedonii i nie spróbować domowego ajvaru to tak jakby nigdy się nie było w Macedonii. Jest to najsłynniejszy tradycyjny przetwór paprykowy do słoiczka na zimę, ma go większość gospodarstw domowych w Macedonii. Z resztą ajvar to także stan umysłu, a nie tylko przystawka 🙂

    Cała Macedonia we wrześniu pachnie pieczoną papryką i zdecydowanie jest to przepiękny zapach. Papryk jest wtedy dużo, ich cena jest niska, więc jest to idealny czas, aby zakasać rękawy do roboty. Ogólnie finansowo wrzesień to ciężki miesiąc dla Macedończyków. Po pierwsze muszą posłać dzieci do szkoły: ciuchy, buty, książki, podręczniki, przybory to wszystko kosztuje. A tu jeszcze trzeba kupić 100kg papryk, kilka butelek oleju i drewno na opał. Ale i to się wytrzyma, bo ajvar zamknięty w słoiku zimą z białym serem i ciepłym chlebem wynagrodzi wszelkie wyrzeczenia i włożony trud.

    Składniki

    Ajvar to pasta paprykowa i jej skład jest bardzo prosty. Ilość składników zależy od gospodyni. Tyle ile gospodyń, tyle przepisów na ajvar. W skład ajvaru obowiązkowo musi wejść: pieczona papryka, olej i sól. Na 10kg papryk używa się 1l oleju. Inne składniki takie jak: pieczony bakłażan, cukier, ocet nie są obowiązkowe. Ajvar łagodny robi się z papryki słodkiej, a ajvar ostry z ostrej papryki. Aczkolwiek tradycyjny ajvar to ten ze słodkiej papryki ajvarki.

    Wykonanie

    Do ajvaru używa się specjalnych czerwonych, podłużnych papryk “ajvarek”.

    Macedończycy ajvar robią w podwórzach, na działkach, czasem mieszkańcy bloków mają na dole specjalne pomieszczenie przeznaczone do robienia przetworów. Robienie ajvaru w domu uważa się za nieekonomiczne (zbyt duże zużycie prądu) i praktycznie w domu nikt go nie robi ze względu także na ogromny bałagan. Będąc na wakacjach w Macedonii we wrześniu na pewno spotkacie rodziny robiące ajvar przed swoimi domami. Dlaczego ajvar to także stan umysłu? Macedończycy całe wakacje szykują się do robienia ajvaru, planują i uzgadniają kto im pomoże z sąsiadów. Tu sąsiedzi bardzo sobie pomagają w tym pracochłonnym procesie i przez kilka dni pomagają jednej rodzinie, a później w zamian oni otrzymują pomoc.

    Jak już było wspomniane zrobienie ajvaru jest bardzo pracochłonne oraz czasochłonne. Pierwszy krok to pieczenie papryk. Papryki piecze się tak długo aż skórka zrobi się prawie czarna. Sam proces pieczenia trwa bardzo długo, ponieważ trzeba upiec ogromną ilość papryk, a na urządzeniu miejsce na nie jest ograniczone. Upieczone papryki wkłada się albo do garnka z przykrywką albo do siatek foliowych. Zaparowanie sprawia, że skórka lepiej odchodzi i łatwiej się obiera papryki. Gdy skórka trochę zmięknie to papryki trzeba oczyścić. Czyszczenie papryk to zadanie żmudne i parzące, bo papryki obiera się, gdy są jeszcze bardzo ciepłe. Z papryk trzeba usunąć skórkę oraz gniazda nasienne i następnie płucze się je w zimnej wodzie, aby usunąć całkowicie pestki. Po dokładnym oczyszczeniu papryk wkłada się je do czystych siatek i robi się na dole kilka dziurek, a siatkę wiesza się. Służy to temu, aby odcedzić papryki i pozbyć się wody. Trwa to całą noc. Jeżeli nie odcedzi się papryk to konsystencja ajvaru będzie ciut bardziej wodnista. Kolejnego dnia następuje mielenie papryk w maszynce i smażenie. Smażenie dużej ilości papryk trwa około 2-3 godzin. Na 10kg papryk używa się 1l oleju. Ajvar trzeba smażyć ostrożnie cały czas mieszając, aby olej nie wybił się na powierzchnię. Smażenie kończy się w momencie, gdy po przejechaniu łyżką zostaje ślad i widać dno garnka.

    Gorącym ajvarem napełnia się wyparzone słoiki, zakręca się dokładnie i wkłada się pod koc do góry nogami na całą noc. Na wierzch ajvaru należy dać odrobinę oleju. Można także pasteryzować ajvar w piekarniku.

    Z 25 kg papryk wychodzi około 8 słoików. Jak widać roboty co nie miara przy tym, ale smak wynagradza wszystko.

    Jak kupować ajvar

    Macedończycy ajvar najczęściej jedzą z białym serem i chlebem, ale nadaje się również do gotowania, jajecznicy, gulaszu, zup, jako dip do krakersów.

    Kupując ajvar należy zwracać uwagę, aby był napis domashen (domowy) i aby w składzie były pieczone papryki (pecheni piperki). Patrząc na słoik nie powinno być pestek oraz skórek. Trzeba uważać na ajvary przemysłowe, czyli takie zrobione z całych zmielonych surowych papryk i trochę przesmażonych. Takie ajvary zawierają wodę i pleśnieją, gdy są zbyt długo otwarte. Cena ajvaru w sklepie wynosi od około 120 den do 200 den. Sklep KAM ma dość dobry Ajvar Premium mild.

    Jeśli ktoś chce kupić ajvar w sklepie i zawieźć do Polski na prezent to bardzo polecam ajvar Gurmano. Jego skład jest rewelacyjny: 92% to pieczone papryki, reszta to olej i sól. Smak powala na kolana. Jedyny minus to jego cena, ten ajvar jest drogi – kosztuje 260 denarów za 490 gram.

    ajvar ze sklepu

    Ajvar także można kupić na bazarku albo od gospodarzy. Cena takiego ajvaru to 250 den do 350 den. Przeważnie 300 den. Tak samo należy uważać na kolor, pestki i skórki. Jeżeli ajvar jest blady, widać pestki i skórki to lepiej nie kupować. Niestety ze wzrostem liczby turystów niektórzy idą na łatwiznę, robią w domu duże ilości byle jakiego ajvaru i sprzedają jako domowy. Nie przejmują się jakością, bo wiedzą, że turysta wyjedzie i nie wróci prędko. Jeżeli zobaczycie, że ajvar domowy ma dobry wygląd to polecam kupić jeden słoik, spróbować w domu i w razie czego dokupić po prostu później większą ilość.

    Ajvar rwany

    Klasyczny ajvar to ten ze słodkiej papryki i zmielony. Na bazarku można czasem spotkać ajvar rwany – kinat ajvar – кинат ајвар – proces przebiega tak samo z tą różnicą, że ajvar po obraniu nie jest mielony, a rozrywany w podłużne paski. Taki ajvar też jest pyszny i warto spróbować. Idealnie nadaje się do makaronu.

    Większość Polaków po spróbowaniu ajvaru zaczyna go jeść łyżkami prosto ze słoika popijając rakiją 🙂 To chyba najlepsze podsumowanie macedońskiej kuchni.

  • Zupa z soczewicy

    Zupa z soczewicy

    Zupa z soczewicy to danie, które w przedszkolu, na stołówkach w internacie oraz w macedońskich domach gości przynajmniej raz na dziesięć dni. Macedonia to kraj, w którym soczewica jest bardzo popularna. Czerwona na początek dla niemowląt, zielona trochę później dla starszych dzieci. Skąd taka popularność soczewicy? Myślę, że przyczyny są następujące: soczewica jest zdrowa, tania i szybko się gotuje. Obiad w jednym garze w mniej niż godzinę? Brzmi kusząco 🙂

    Jak już zostało wspomniane soczewicę czerwoną podaje się niemowlętom około 8 miesiąca życia, zieloną wprowadza się później. W macedońskich domach przeważnie jada się zieloną. Zupa z soczewicy w Macedonii to już tradycyjna zupa, tak jak w Polsce np. ogórkowa. Świetna opcja dla wegetarian i na postne dni. Wielbicielom mięsa można dodać wędzoną wkładkę 🙂

    Właściwości soczewicy

    • zmniejsza poziom złego cholesterolu we krwi, a co za tym idzie działa ochronnie na serce, przeciwdziała zawałom i udarom mózgu
    • dobre źródło białka, kwasu foliowego, żelaza oraz magnezu
    • dzięki błonnikowi przeciwdziała zaparciom oraz hemoroidom
    • stabilizuje poziom cukru we kwi, zapobiega cukrzycy oraz insulinooporności
    • pomaga utrzymywać prawidłową masę ciała

    Zupa z soczewicy po macedońsku

    2 cebule

    3 – 4 ząbki czosnku

    2 marchewki

    szklanka soczewicy

    sól, pieprz, słodka papryka

    woda

    olej

    łyżka mąki

    Wykonanie

    • soczewica macedoniacebulę kroimy w kostkę i podsmażamy na oleju.
    • do podsmażonej cebuli dodajemy czosnek pokrojony w kostkę.
    • marchewki obieramy i kroimy w talarki albo ścieramy na tarce, dodajemy do cebuli i czosnku.
    • soczewicę myjemy i dodajemy do garnka z warzywami.
    • wlewamy gorącą wodę do przykrycia soczewicy.
    • gotujemy około 30 minut do miękkości.
    • gdy wszystko jest ugotowane i miękkie to przyprawiamy solą oraz pieprzem do smaku.
    • sporządzamy zasmażkę z oleju, mąki i słodkiej papryki. Gorącą zasmażkę wlewamy do zupy.
    • opcjonalnie zupę można posypać natką pietruszki.

    Uwagi

    • soczewica czerwona gotuje się około 15 minut, zielona około 30 minut.
    • do zupy można dodać kiełbaski pod koniec gotowania albo wędzony kawałek mięsa.
    • zupę podaje się z ciepłym chlebem.
    • zupę można robić rzadszą oraz gęstszą. To zależy od kucharza. Macedończycy preferują raczej gęstszą z dużą ilością czosnku.

    Zupa z soczewicy nadaje się na obiad, jak i na kolację. Rozgrzewa, jest lekkostrawna, syci i jest odżywczą petardą.

  • Wołowina z groszkiem

    Wołowina z groszkiem

    W Macedonii jada się dużo wołowiny. Bardzo często jest to pierwsze mięso, które podaje się niemowlętom podczas rozszerzania diety. Na stołówkach dla uczniów albo w tradycyjnych kafanach także w jakiś dzień tygodnia można natknąć się na wołowinę z groszkiem. Danie to jest bardzo smaczne, odżywcze i u nas w domu też często gości na stole.

    Składniki

    0,5 kg cebuli

    700 g mięsa wołowego na gulasz

    3 duże marchewki

    0,5 kg groszku

    sól, pieprz, słodka papryka

    olej

    łyżka mąki, łyżka śmietany 18%

    Wykonanie

    • cebule obieramy, kroimy w kostkę i podsmażamy na oleju.
    • mięso myjemy, kroimy w średnią kostkę i dodajemy do garnka ze smażącą się cebulą.
    • gdy mięso zmieni swój kolor, a woda z niego odparuje to dodajemy łyżkę słodkiej papryki i smażymy.
    • obieramy marchewki i kroimy w krążki, a następnie dodajemy do mięsa.
    • całość zalewamy wrzątkiem aż do przykrycia.
    • gotujemy ok. 2 godzin.
    • po 2 godzinach, gdy mięso będzie w miarę miękkie to dodajemy groszek zielony i dalej gotujemy ok. 30 minut.
    • gdy wszystko będzie miękkie to przyprawiamy solą i pieprzem.
    • łyżkę mąki rozpuszczamy w wodzie, dodajemy łyżkę śmietany i wlewamy powoli sos do mącznej zawiesiny, aby go zahartować. Potem całość przelewamy do garnka z wołowiną i groszkiem.
    • gdy sos się zagotuje to garnek ściągamy z palnika.
    • wołowinę z groszkiem można posłużyć z ziemniakami, kaszą gryczaną, taraną (zacierką). Na zdjęciu jest właśnie macedońska własnej roboty tarana.

    Uwagi

    • mięso gotujemy do miękkości, czyli czas gotowania będzie zależał od kawałka wołowiny, stopnia jest rozdrobnienia. Ja gotuję tak długo aż mięso jest tak miękkie, że się rozpada. Wtedy dziecko 1,5 roczne nie ma problemu z jego żuciem.
    • groszku lepiej używać świeżego, mrożonego. Ja za bardzo nie przepadam za groszkiem konserwowym i nigdy go nie użyłam w tym daniu.
    • do wołowiny z groszkiem można także na tarce zetrzeć kawałek selera oraz pietruszki i dorzucić razem z marchewką.
    • nie trzeba sosu zabielać śmietaną, ja dodałam trochę – taki nawyk polski 🙂
    • Macedończycy najczęściej zagęszczają sos sporządzając zasmażkę z oleju, mąki oraz słodkiej papryki.

    Bardzo polecam taki obiad, gdy za oknem pada deszcz albo śnieg. Działa rozgrzewająco. Ponadto dzieci mają gwarantowaną zabawę groszkiem i dłużej posiedzą w foteliku do karmienia 🙂

  • Rakija – najpopularniejszy macedoński alkohol

    Rakija – najpopularniejszy macedoński alkohol

    Kiedyś usłyszałam, że rakija mówi w pięciu językach, bo gdy przy stole usiądą ludzie z różnych krajów i wypiją troszkę rakii to od razu każdy z każdym się dogada. Rakija to wysokoprocentowy alkohol jasno żółty otrzymywany z winogron. Bardzo popularny na całych Bałkanach. Wiele osób nie może wyobrazić sobie dnia bez kieliszka rakii. Ponadto według tradycji, gdy w domu rodzi się syn to jedną butelkę należy schować i otworzyć dopiero na jego ślubie.

    Gdzie kupić

    W Macedonii zdecydowanie z alkoholi prym wiodą rakija oraz wino. Dziś będzie o rakii. Rakiję można kupić w sklepie, jak również na bazarku. Oficjalnie jeszcze niedawno nie można było sprzedawać rakii niezarejestrowanej, ale nikt tego nie sprawdzał, bo każdy uważa, że jest to bardzo zakorzenione w macedońskiej kulturze i rakiję robi się w rodzinie z pokolenia na pokolenie. W 2018 roku rząd wprowadził akcyzę dla rolników produkujących rakiję i muszą oni płacić 30 den (2zł) za litr, przy czym mogą maksymalnie wyprodukować 1000 litrów rakii 45%. Rakiję robi praktycznie każdy szanujący się gospodarz. Na własny użytek i czasem na sprzedaż. Spacerując uliczkami miast na bramach można spotkać napis “domowa rakija” – “домашна ракија”. Rakiję najlepiej byłoby kupować w Kavadarci, gdyż tu są największe uprawy winorośli. Jeżeli jednak nie macie szansy pojechać do Kavadarci to można kupić w każdym innym mieście.

    Domowa rakija kosztuje około 150-200 denarów za litr.

    Jak sprawdzić czy rakija jest prawdziwa

    Kieliszek z rakijąIstnieją sposoby, aby sprawdzić czy rakija jest naprawdę domowa czy sztuczna z dodatkami. Jednym ze sposobów jest dodanie do szklanki z rakiją szczypty proszku do prania ubrań. Po 10 – 15 minutach jeżeli rakija zacznie zmieniać kolor na czerwonawy i będzie ciemnieć to znaczy, że produkujący użył dodatków. Prawdziwa domowa rakija nie powinna w ogóle zmieniać swojej barwy.

    Innym sposobem na ocenę jakości rakii jest potrząśniecie nią w butelce. Jeśli rakija się spieni i pianka utrzyma się chwilę to znaczy, że rakija jest dobrej jakości. Natomiast jeżeli rakija bardzo słabo pieni się i pianka ledwo powstała od razu znika to lepiej takiej nie kupować. Ten sposób można wykorzystać na bazarku właśnie.

    Ogólnie polecam kupować produkty na lokalnych bazarkach, natomiast odradzam kupowanie na bazarkach przy ulicach wyjazdowych z miast. Dlaczego? Dlatego, że są sprzedawcy, którzy aby skrócić czas swojej pracy troszkę oszukują sprzedając produkty o mniejszej jakości. Oczywiście nie wszyscy tacy są, ale ze wzrostem liczby turystów zauważyłam np. ajvary z niedopieczonej papryki, z pestkami i twardymi skórkami! Natknęliśmy się także na bardzo kwaśną rakiję albo taką z dodatkiem spirytusu.

    Zastosowanie

    Rakija w Macedonii ma bardzo szerokie zastosowanie. Od zdrowotnych właściwości aż po sprzątające.

    1. Rakiję można pić na czczo na lepsze trawienie.

    2. Jeden do dwóch kieliszków rakii chronią serce przed zawałem i zmniejszają poziom cholesterolu. Nawet kardiolodzy pacjentom zalecają spożycie dwóch kieliszków rakii w ciągu dnia, jeden rano, drugi wieczorem.

    3. Rakiją można przemywać uszy.

    4. Rakiją można zbijać temperaturę.

    5. Myć klamki.

    6. Dezynfekować rany.

    Jak pić rakiję

    Wiele mężczyzn na Bałkanach od kieliszka rakii rozpoczyna dzień. To dla zdrowotności. Później rakiję się pije w towarzystwie do porannej zupy czorby albo do sałatki. Obiad lub kolację rozpoczyna się sałatką np. szopską, ale równie dobrze może być sezonowa sałatka z dostępnych warzyw startych na tarce i polanych octem oraz oliwą (kapusta, marchew, buraki). Do dania głównego oraz do deserów rakii się nie pije. Ludzie rzadko upiją się rakiją tutaj, ponieważ wypiją jeden do dwóch kieliszków. Do dań głównych piję się wino albo piwo, a do deserów likiery.

    Macedończycy piją rakiję na weselach, chrzcinach to z radości i na pogrzebie ze smutku oraz za duszę zmarłego. Zmarłemu także poleją troszkę po ziemi. Trzymają też zawsze butelkę rakii w razie niezapowiedzianych gości.

    Rakiję pije się w podłużnym kieliszku zwanym czokancze. Kieliszek ten charakteryzuje się długą szyjką, a wszystko to po to, aby nie czuć za bardzo zapachu. Kieliszka z rakiją nie przechyla się na raz i do dna 🙂 Pije się dłużej, powoli i zawsze z sałatką na zagryzkę. Tradycyjnie porcja rakii to 30 ml.

    Żółta rakija

    Jak zrobić rakiję

    Do rakii nadają się słodkie, dojrzałe winogrona. Można także użyć swoich z ogrodu, a jak ktoś nie ma to kupić. Rakije przemysłowe mają 40% alkoholu, natomiast domowe są mocniejsze i mają od 50% do 60%. Podwójnie destylowana rakija zawiera ponad 60% alkoholu.

    Pierwszym krokiem jest proces wstępnej fermentacji (maceracja) winogron. Odbywa się to w ciemnych, plastikowych beczkach i może trwać nawet 60 dni jeśli jest ciepło (przeważnie 3 – 4 tygodnie). Późną jesienią fermentacja zachodzi dłużej. Aczkolwiek w obecnych czasach używa się drożdży winnych do skrócenia fermentacji. Im więcej cukru mają winogrona, tym więcej otrzyma się rakii. Do tradycyjnej macedońskiej rakii nie używa się drożdży ani cukru, gdyż uważa się, że od słodzonej rakii później boli głowa. Winogrona do fermentacji są oczyszczone z listków i gałązek oraz zgniecione specjalnym urządzeniem do tego przeznaczonym. Proces fermentacji jest zakończony, gdy winogrona opadną na dno całkiem. Wtedy otrzymujemy kominje i jest to produkt wyjściowy do gotowania, czyli do robienia rakii.

    Sprzęt potrzebny do rakii to miedziany kocioł oraz beczka bez przykrywki, w której zawsze musi być chłodna wody, aby zamieniała parujący alkohol w ciekły. Wszystko to połączone jest metalową rurką.

    Pod miedziany kocioł podstawia się ogień i napełnia się go kominje, czyli sfermentowanymi winogronami. Beczka z chłodną wodą stoją wyżej, aby tak jak wspominałam zamieniać parujący alkohol w ciekły. Kocioł z kominje musi być przykryty i to nie byle jak. Tylko hermetycznie, bo inaczej może wyparować nawet do 5 litrów rakii. Dlatego też w miejsce, gdzie przykrywka łączy się z kociołem zalepia się żywą gumą. Kiedyś robiło się ciasto z trocin i mąki, ale system ten nie był idealny.

    Kiedy kominje w kociole zaczyna się gotować to wytwarza się wilgotna para, która rurą wędruje do beczki z zimną wodą i tak oto rozpoczyna się kondensacja i otrzymuje się pierwsze krople krystalicznie czystej rakii. Pod beczkę z zimną wodą podstawia się naczynie do zbierania rakii. Z beczki chłodzącej wystaje rurka. Pod koniec mierzy się moc cieknącego płynu i gdy moc znacznie spada to proces się kończy. Odlepia się gumę, zdejmuje przykrywkę i owoce wyrzuca się. Następnie sprzęt trzeba dokładnie umyć i napełnić nowym kominje. Cały proces powtarza się od początku.

    Rakiję się przelewa do beczek drewnianych i dodaje się parę słojów z drzewa morwy dla uzyskania pięknego, złotawego koloru i przyjemnego zapachu. Niektórzy dodaję parę serc z orzechów włoskich, inni propolis. Rakija w beczce po 2 miesiącach powinna zmienić swój kolor.

    Domowa rakija to zdecydowanie produkt, który trzeba kupić będąc w Macedonii. Macedończycy ją produkują z ogromną pasją, wkładając całe swoje serce, z pokolenia na pokolenie przekazują sobie triki i stosują tylko i wyłącznie metody tradycyjne. Istnieje nawet żart: “kiedy Macedończyk jest najbardziej skoncentrowany? Jak przelewa rakiję do butelek!” 🙂

  • Macedońska musaka z kabaczkiem

    Macedońska musaka z kabaczkiem

    Kabaczek to bardzo popularne warzywo w Macedonii. W sezonie nie sposób go nie zauważyć. Jest duże, kształtem przypomina maczugę i ma jasno zielony kolor. Warzywo to należy do rodziny dyniowatych, ma delikatny smak i mało kalorii. Cena dodatkowo zachęca, bo jeden kabaczek kosztuje od 10 do 20 denarów.

    W Macedonii musaka to danie dość popularne, szczególnie z okazji różnych uroczystości. Macedońska musaka rożni się od greckiej tym że nie zalewa się całości beszamelem, a mieszanką jajek i jogurtu, bądź śmietany. Ponadto Grecy używają bakłażana, a Macedończycy najczęściej ziemniaków, kabaczka, rzadziej bakłażana.

    kabaczek

                                                                                    Fot. Pixabay.com

    Składniki

    1 cebula

    2 ząbki czosnku

    300 gram mięsa mielonego wołowo – wieprzowego

    1 marchewka

    2 duże dojrzałe pomidory malinowe

    1 większy kabaczek

    2 jajka

    Pół szklanki jogurtu

    Mała miseczka startego parmezanu (Macedończycy pomijają ser albo dodają żółty tarty)

    Sól, pieprz, czerwona papryka

    macedońska musaka z kabaczkiem

    Wykonanie

    1. Na oleju podsmaża się cebulę i czosnek. Następnie dodaje się mięso mielone. Całość należy posolić, dodać pieprz i czerwoną paprykę. Gdy mięso już zmieni barwę i będzie lekko podsmażone to należy zetrzeć marchewkę i dodać do mięsa. W międzyczasie obrać pomidory, pokroić w kostkę i dodać do reszty. Całość należy podsmażać około 20 – 30 minut, aż powstanie gęsty sos.

    2. Podczas gdy sos się gotuje to trzeba umyć kabaczka i pokroić w średniej grubości plasterki. Plasterki delikatnie posolić.

    3. Piekarnik rozgrzać do 180 stopni, góra dół, bez termoobiegu. Foremkę nasmarować olejem i ułożyć plasterki kabaczka. Na plasterki wylać sos. Zależy kto jaką ma foremkę może zrobić musakę z jednej warstwy lub z dwóch. W tym przepisie zrobiłam dwie warstwy. Sos podzieliłam na dwie części i na pierwszą warstwę sosu położyłam plasterki kabaczka, ponownie sos i znowu plasterki kabaczka. Całość wkłada się do nagrzanego piekarnika i piecze się 40 minut.

    4. Jajka miesza się z jogurtem lub śmietaną, parmezan albo inny ser ściera się na tarce. Gdy musaka ładnie podpiecze się po 40 minutach to należy zalać ją mieszaniną jajeczną i posypać serem. Piec jeszcze 15 – 20 minut aż całość się zarumieni. Gotowe.

    Do musaki idealnie pasuje lampka wina, np. T’ga za Jug 🙂

    W wielu restauracjach można zamówić musakę, więc trzeba uważnie przeglądać menu z jedzeniem gotowanym. Niektórzy przygotowują musakę bardzo wodnistą, poprzez dolanie dużej ilości wody do mięsa. Także jeżeli spotkacie taką to po prostu trzeba wiedzieć, że nie jest to błąd, a dodatkowo można chleb maczać w sosie.

    Bardzo polecam ten przepis, bo danie jest smaczne, lekkie i łatwe do wykonania. Ponadto nie zawiera glutenu, więc musakę mogą jeść osoby chore na celiakię.

  • Nieszpułka zwyczajna – co warto spróbować jesienią w Macedonii

    Nieszpułka zwyczajna – co warto spróbować jesienią w Macedonii

    Będąc późną jesienią w Macedonii można natknąć się na nieszpułkę zwyczajną zwaną także jadalną. Jej macedońska nazwa to mushmula (мушмула, czyt. muszmula), a łacińska Mespilus germanica. Drzewo to jest gatunkiem długowiecznym i należy do rodziny różowatych. Osiąga wysokość do 8m, kwitnie wiosną, a owoce zbiera się jesienią.

    Występowanie

    Nieszpułka zwyczajna uprawiana jest od 3000 lat na terenie dzisiejszego Iranu, dziś występuje także w Macedonii, Grecji, Włoszech i Turcji. W Polsce rzadko kto o niej słyszał.

    Owoce

    Nieszpułkę uprawia się dla jej owoców. Owoce są okrągłego kształtu, czerwono brązowe o średnicy około 2 – 3 cm. Owoce na drzewie dojrzewają we wrześniu, ale trzymają się do listopada. Na początku owoce są bardzo twarde i kwaśne. Słodycz z nich wydobywa się po długim przechowywaniu albo po podmrożeniu. Skórka wtedy ulega zmarszczeniu, owoce stają się mięciutkie i słodkie. Owoce najlepiej przechowywać w drewnianych pojemnikach w chłodnym oraz wywietrzonym pomieszczeniu i regularnie zaglądać do nich. Aby zjeść owoc nieszpułki trzeba odrywać skórkę z dołu i następnie wyciska się do buzi marmoladkę 🙂

    Co zawiera Nieszpułka zwyczajna

    Nieszpułka zwyczajna zawiera dużo witaminy C (więcej niż cytryna), witaminy z grupy B, potas, fosfor, sód, magnez, wapń, żelazo oraz błonnik. Owoce mogą jeść osoby będące na diecie, ponieważ nie są kaloryczne. 100 gram owoców to zaledwie 30 kalorii.

    Zdrowotne zastosowanie

    Owoce szypułki zwyczajnej pomagają na:

    1. anemię
    2. bóle głowy
    3. odporność i przeziębienia
    4. bóle pleców
    5. opryszczkę
    6. krwawienie z dziąseł
    7. afty
    8. wspomagają pracę wątroby i nerek
    9. poprawiają wzrok
    10. pomagają w nadkwasocie
    11. wzdęcia
    12. przyspieszają metabolizm
    13. stres

    Ponadto owoce nieszpułki zwyczajnej zmniejszają ryzyko zachorowania na cukrzycę. Mogą je spożywać osoby cierpiące na zespół jelita drażliwego i colitis.

    Z owoców nieszpułki można zrobić marmoladę, galaretkę oraz likier.

    Jeżeli interesują was nieznane owoce to szukajcie muszmuli w listopadzie i grudniu na bazarkach w Macedonii.

  • Faszerowane papryki

    Faszerowane papryki

    Gdyby krajom przypisywać zapachy to Macedonia na pewno pachniałaby pieczoną papryką. Kraj ten posiada idealne warunki do uprawy papryk i dlatego wszelkie dania z papryką w roli głównej są tu takie częste i popularne. Macedończykom zapach pieczonej papryki dodatkowo kojarzy się z dzieciństwem i domem. Jeden z reżyserów macedońskich Milcho Manchevski mieszkający od wielu lat w USA obowiązkowo musi w swoich filmach umieścić wątek z papryką w kuchni. To z tęsknoty za Macedonią. To tak samo jak Polacy na obczyźnie pamiętają zapewne zapach szarlotki pieczonej w niedzielę. Papryki to nie tylko ajvar czy leczo paprykowe. Jednym z bardzo popularnych  dań w macedońskich domach są faszerowane papryki (polneti piperki / полнети пиперки).

    Dziś podam właśnie przepis na faszerowane papryki jakie przygotowuje się w Macedonii. U nas w domu to danie gości bardzo często, uwielbiamy je wszyscy, nawet 1,5 roczne dziecko. Przepis jest łatwy, może to zrobić każdy i jak się podzieli robotę na dwa dni, czyli jak mięso podsmaży się dzień wcześniej to kolejnego dnia już szybko pójdzie.

    Składniki:

    10 papryk czerwonych lub zielonych (zwykłe albo podłużne)

    0,5 kg mięsa mielonego mieszanego

    1 cebula

    1 filiżanka ryżu

    łyżeczka soli

    łyżeczka słodkiej papryki

    2 łyżki przecieru pomidorowego

    pieprz

    natka pietruszki

    olej

    woda

    Wykonanie:

    1. Cebulę kroimy w kosteczkę i na oleju podsmażamy ją. Gdy cebula zmięknie to dodajemy mięso mielone i drewnianą łyżką rozrywamy na jak najmniejsze kawałeczki. Dodajemy sól, paprykę, pieprz. Gdy mięso zmieni swój kolor to dodajemy szklankę wody i przecier pomidorowy. Dusimy tak przez 20 – 30 minut.
    2. Gdy sos już będzie gotowy to dodajemy natkę pietruszki i surowy ryż. Mieszamy dokładnie.
    3. Papryki myjemy i usuwamy gniazda z pestkami. Papryki napełniamy sosem z ryżem i przykrywamy odciętą częścią papryki albo plasterkiem pomidora. Można też przykryć cienkim plasterkiem ziemniaka. Ja polecam pomidorem, bo gdy się podpiecze to wydobywa się cała słodycz z niego.
    4. Napełnione papryki ustawiamy w naczyniu żaroodpornym, wlewamy gorącej wody mniej więcej do połowy wysokości papryk i dodajemy trochę przecieru, soli oraz pieprzu.
    5. Pieczemy przez godzinę w piekarniku nagrzanym do 200 stopni.

    Danie to jest bezglutenowe, nadaje się na obiad i na kolację oraz dobrze też smakuje odgrzane. Macedończycy jedzą faszerowane papryki z zsiadłym mlekiem.

  • Szpinak z jajkami i ryżem po prilepsku

    Szpinak z jajkami i ryżem po prilepsku

    Przechodząc przez prilepski bazar nie sposób nie zauważyć ogromnych ilości szpinaku. Od razu przypomniał mi się przepis na szpinakowe macedońskie danie, a w dodatku, że córeczka ma niski poziom hemoglobiny to jak znalazł taki obiad. Macedończycy jedzą dość często szpinak pod różną postacią. W burku, w picie, sam szpinak w okresie postu i z jajkami, gdy postu już nie ma.

    pieczony szpinak z ryżem i jajkami

    Do tego dania potrzebujemy:

    1 cebula

    2 ząbki czosnku

    Pół kilograma szpinaku

    Filiżanka ryżu koczańskiego

    5 jajek

    olej

    Sól, pieprz, papryka słodka

    Wykonanie:

    Rozgrzewamy piekarnik do 180 – 200 stopni góra dół.

    Szpinak dokładnie myjemy i usuwamy grubsze łodygi, liście rozrywamy na mniejsze kawałki.

    Na patelni podsmażamy cebulę, czosnek i ryż. Dodajemy łyżeczkę słodkiej papryki i przysmażamy delikatnie.

    Następnie dodajemy szpinak i czekamy aż zmięknie. Dolewamy odrobinę wodę, aby  ryż się nie przykleił. Dusimy aż szpinak całkowicie zmniejszy swoją objętość. Następnie wlewamy 3 filiżanki gorącej wody i mieszamy. Dodajemy przyprawy. Wstawiamy do piekarnika na 15 minut.

    Gdy ryż już będzie gotowy to otwieramy piekarnik i wbijamy 5 jajek. Pieczemy ponownie 10 minut aż jajka się upieką. Ilość jajek jest dowolna, zależy kto ile chce ich zjeść 🙂

    Macedończycy dodatkowo serwują do tego dania zsiadłe mleko.

    Ja użyłam macedońskiego ryżu (koczański), ale w Polsce trzeba by zaopatrzyć się w ryż arborio.

    Naprawdę bardzo polecam to danie do zrobienia, jest łatwe, szybkie, smaczne i zdrowe. Bałkański przepis dla szukających dań bezmięsnych i bezglutenowych!